น้ำหนักสี โทนสี ความสด: น้ำหนักสีสำคัญที่สุด

คุณเพิ่งวาดท้องฟ้าเสร็จ สีฟ้าก็ใช่แล้ว แต่ทำไมมันดูเป็นรูโหว่ในภาพ ปัญหาไม่ได้อยู่ที่สีฟ้า แต่อยู่ที่ความอ่อนแก่ สีหนึ่งสีอธิบายได้ด้วยสามคำ ถ้าจำได้แค่คำเดียว ให้จำน้ำหนักสี

สามคำที่ใช้อธิบายสี

• น้ำหนักสี: สีอ่อนหรือเข้ม? Tubomix ให้คะแนนจาก 1 (ดำ) ถึง 10 (ขาว) และแสดงตัวเลขนี้ข้างสีผสมทุกสี
• โทนสี: เป็นสีประเภทไหน? แดง ส้ม เหลือง เขียว น้ำเงิน ม่วง และทุกสีที่อยู่ระหว่างนั้น
• ความสด: สีสดหรือหม่น? บางทีเรียกว่าความอิ่มตัวของสี สีแดงแคดเมียมสด ส่วนสีน้ำตาลเบิร์นท์เซียนนาเป็นสีส้มแดงที่หม่น

นี่คือปุ่มปรับสามปุ่มที่แยกจากกัน แต่กับสีที่ใช้วาด การเติมอะไรลงไปหนึ่งอย่างมักเปลี่ยนหลายปุ่มพร้อมกัน ถึงอย่างนั้น ให้จำเครื่องมือหลักของแต่ละปุ่มไว้: สีขาวสำหรับน้ำหนัก สีข้างเคียงสำหรับโทนสี (แดงนิดหน่อยดันสีเหลืองไปทางส้ม) และสีเทาสำหรับความสด

โทนสีแต่ละโทนยังมีน้ำหนักตามธรรมชาติของมัน คือน้ำหนักที่มันสดที่สุด สีเหลืองที่สดที่สุดจะอ่อน (น้ำหนัก 8 หรือ 9) สีม่วงที่สดที่สุดจะเข้ม คุณทำสีเหลืองน้ำหนัก 3 ที่ยังเป็นสีเหลืองไม่ได้ ทำให้เข้มลงเมื่อไรก็จะได้สีเขียวขี้ม้าหรือสีน้ำตาล นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่บางครั้ง Tubomix บอกว่าหลอดสีของคุณผสมสีนั้นให้ตรงเป๊ะไม่ได้

น้ำหนักสี: บันไดจากเข้มไปอ่อน

บันไดน้ำหนักสี

สีน้ำตาลเบิร์นท์เซียนนากับสีขาวที่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ แต่ละขั้นบอกน้ำหนักของตัวเอง จาก 1 (ดำ) ถึง 10 (ขาว)

345678

แตะขั้นไหนก็ได้เพื่ออ่านน้ำหนักและสูตร

แต่ละขั้นของบันไดคงโทนสีไว้ใกล้เคียงเดิม แต่ขึ้นไปหนึ่งขั้นน้ำหนัก ลองวาดบันไดแบบนี้กับหลอดสีทุกหลอดของคุณ เป็นแบบฝึกหัดที่ดีที่สุด แค่สิบนาทีคุณจะรู้ว่าต้องใช้สีขาวเท่าไรจึงขึ้นได้หนึ่งขั้น

ทำไมน้ำหนักสีสำคัญที่สุด

ตาเรามองเห็นรายละเอียด รูปทรง และปริมาตร ส่วนใหญ่ผ่านความอ่อนแก่ ส่วนเรื่องสีนั้นแม่นน้อยกว่ามาก รูปขาวดำยังอ่านรู้เรื่องทั้งหมด แต่ภาพที่สีถูกแต่น้ำหนักผิดจะอ่านยาก

ในภาพวาด สีที่น้ำหนักถูกแต่โทนสีเพี้ยนนิดหน่อยมักไม่มีใครสังเกต แต่สีที่โทนสีถูกแต่อ่อนหรือเข้มเกินไปจะเห็นทันที มันกลายเป็นรูโหว่ หรือรอยเปื้อน

ผิดแบบไหนเห็นชัดกว่า?

ลองผสมสีเดียวกันสองครั้ง ครั้งหนึ่งน้ำหนักถูก อีกครั้งโทนสีถูก แล้วดูทั้งสองแบบเป็นสีเทา

น้ำหนักถูก โทนสีผิด

น้ำหนักเท่ากัน (5) โทนสีเพี้ยนนิดหน่อย ในภาพวาดมันยังอยู่ถูกที่ และแสงยังสมเหตุสมผล

โทนสีถูก น้ำหนักผิด

โทนสีเดียวกัน แต่น้ำหนัก 7 แทนที่จะเป็น 5 ในภาพวาดมันโดดออกมาเหมือนรอยเปื้อน

ดูเป็นสีเทา

เป็นสีเทา เหมือนเวลาหรี่ตามอง ครั้งที่ A กลืนไปกับสีที่ต้องการ ครั้งที่ B เห็นทันที

หรี่ตาเพื่อดูน้ำหนักสี

หรี่ตามองสิ่งที่คุณกำลังวาด แล้วมองภาพของคุณ สีจะจางไป เหลือแต่น้ำหนัก ถ้ามีบริเวณไหนโดดออกมา แปลว่าน้ำหนักของมันผิด ในจานสีของ Tubomix ปุ่ม “น้ำหนักสี” แสดงสีผสมของคุณเป็นสีเทาด้วยเหตุผลเดียวกัน

โทนสี ชื่อเรียกของสี

โทนสีคือสิ่งที่คุณเรียกชื่อเป็นอย่างแรก: เหลือง ส้ม แดง ม่วง น้ำเงิน เขียว มันไม่ได้บอกว่าสีอ่อนหรือเข้ม และไม่ได้บอกว่าสดหรือหม่น

สีฟ้า  กับสีกรมท่า  มีโทนสีเดียวกัน ที่เปลี่ยนส่วนใหญ่คือน้ำหนัก สีแดงอ่อน  กับสีแดงเลือดหมู  ก็เช่นกัน ระหว่างสีมะเขือเทศกับสีอิฐ ซึ่งเป็นสีแดงทั้งคู่ ที่เปลี่ยนส่วนใหญ่คือความสด

โทนสีเรียงกันเป็นวงกลม

คนวาดภาพเรียงโทนสีเป็นวงกลม เรียกว่าวงล้อสี มันเรียงตามลำดับสายรุ้ง (แดง ส้ม เหลือง เขียว น้ำเงิน ม่วง) แล้วม่วงต่อกลับไปหาแดงเพื่อปิดวง ระหว่างนั้นมีสีม่วงแดงและสีชมพูอมม่วง เช่นมาเจนตา สีเหล่านี้ไม่มีในสายรุ้ง แต่ช่วยปิดวงล้อ

• แม่สีสามสีของคนวาดภาพ เหลือง แดง และน้ำเงิน อยู่ห่างกันเท่าๆ กัน ตามธรรมเนียม สีอื่นทั้งหมดผสมจากสามสีนี้
• ระหว่างแม่สีสองสีคือสีขั้นที่สอง: ส้ม (เหลืองกับแดง) ม่วง (แดงกับน้ำเงิน) เขียว (น้ำเงินกับเหลือง)
• จากเหลืองไปแดงผ่านส้ม เรียกว่าโทนร้อน จากเขียวไปม่วงผ่านน้ำเงิน เรียกว่าโทนเย็น สีเขียวอมเหลืองกับสีม่วงซึ่งอยู่ตรงรอยต่อ จะเอนไปทางไหนขึ้นกับหลอด

ในทางปฏิบัติ ไม่มีหลอดสีสามหลอดไหนผสมได้ทุกสี บทที่ 3 อธิบายว่าทำไม

วงล้อสีของคนวาดภาพ จากหลอดสีจริง

โทนสีเรียงเป็นวงกลม เป็นสีจากหลอดจริง ที่ขอบคือสีสด เข้าใกล้กลางวง เป็นสีเดิมที่หม่นลงเรื่อยๆ จนเป็นสีเทา

• สีเหลืองแคดเมียม
• สีเหลืองแคดเมียม + สีส้มแคดเมียม
• สีส้มแคดเมียม
• สีส้มแคดเมียม + สีแดงแคดเมียม
• สีแดงแคดเมียม
• สีมาเจนตาควินาคริโดน + สีขาว
• สีม่วงไดออกซาซีน + สีขาว
• สีม่วงไดออกซาซีน + สีน้ำเงินอัลตรามารีน + สีขาว
• สีน้ำเงินอัลตรามารีน + สีขาว
• สีน้ำเงินพทาโล + สีขาว
• สีเขียวพทาโล + สีขาว
• สีเหลืองแคดเมียม + สีเขียวพทาโล

ตัวหนาคือแม่สีสามสี เส้นประเชื่อมสีคู่ตรงข้าม หลอดสีเข้มแสดงแบบผสมขาวในปริมาณเท่ากัน (1 ต่อ 1) เพื่อให้เห็นโทนสี

สีคู่ตรงข้ามอยู่ตรงข้ามกันบนวงล้อ

โทนสีสองสีที่อยู่ตรงข้ามกันบนวงล้อสีของคนวาดภาพ เรียกว่าสีคู่ตรงข้าม: เหลืองกับม่วง ส้มกับน้ำเงิน แดงกับเขียว

• เมื่อผสมกัน มันทำให้กันและกันหม่นลง จนเป็นสีเทาหรือสีน้ำตาล เป็นเครื่องมือที่ดีสำหรับกดสีที่สดเกินไป (บทที่ 5 บอกวิธี)
• เมื่อวางข้างกัน มันทำให้กันและกันดูสดขึ้น สีส้มดูสดกว่าเมื่ออยู่ข้างสีน้ำเงิน

วงล้อแบบอื่นวางสีอื่นไว้ตรงข้าม

คุณอาจเคยเห็นวงล้อที่สีเหลืองอยู่ตรงข้ามสีน้ำเงิน ไม่ใช่สีม่วง นั่นไม่ใช่ความผิด วงล้อสีมีหลายแบบ แต่ละแบบขึ้นกับว่าคุณผสมอะไร

วงล้อสี่แบบ การผสมสี่แบบ

จุดแสดงแม่สีแต่ละตัว เส้นเชื่อมสีคู่ตรงข้ามสองสี

• วงล้อสีของคนวาดภาพ คือวงล้อในบทนี้ ว่าด้วยการผสมสีที่ใช้วาด แม่สีของมัน เหลือง แดง และน้ำเงิน มาจากธรรมเนียมของสตูดิโอ มันทำนายได้คร่าวๆ ว่าหลอดสีผสมกันแล้วได้อะไร แต่เป็นแค่การประมาณ ไม่มีหลอดสีสามหลอดไหนผสมได้ทุกอย่าง และบทที่ 3 บอกวิธีทำให้ดีกว่านั้น
• วงล้อสีของแสง คือวงที่จอใช้ ว่าด้วยการผสมแสง แม่สีของมันคือแดง เขียว และน้ำเงิน ด้วยแสงสามสีนี้ จอแสดงสีได้มากที่สุด มันทำนายว่าแสงสองแสงรวมกันได้อะไร แดงกับเขียวได้เหลือง เหลืองกับน้ำเงินซึ่งอยู่ตรงข้ามกันได้ขาว
• วงล้อสีของงานพิมพ์ ว่าด้วยการผสมหมึกใสที่พิมพ์ลงบนกระดาษขาว แม่สีของมันคือไซแอน  มาเจนตา  และเหลือง แต่ละสีดึงแสงของจอออกไปหนึ่งในสามพอดี (ไซแอนดึงแดง มาเจนตาดึงเขียว เหลืองดึงน้ำเงิน) มันทำนายว่าหมึกกับสีตรงข้าม เช่นไซแอนกับแดง จะได้สีดำหรือเกือบดำ ทุกวันนี้คนวาดภาพหลายคนเริ่มจากหลอดสีสามหลอดที่ใกล้หมึกเหล่านี้: สีน้ำเงินพทาโล สีมาเจนตาควินาคริโดน และสีเหลืองฮันซ่า 
• วงล้อสีของ Munsell ไม่ได้ผสมอะไรเลย แต่เรียงสีตามที่ตาเห็น โทนสีหลักห้าสีของมัน แดง เหลือง เขียว น้ำเงิน และม่วง  วางห่างกันให้ตาเห็นระยะระหว่างสีข้างเคียงเท่ากัน โทนสีสองสีที่อยู่ตรงข้ามกันจะได้สีเทาเมื่อตาผสมมัน เช่นบนลูกข่างที่หมุนเร็วๆ แดงอยู่ตรงข้ามเขียวอมน้ำเงิน  แผนภาพ OKLCh ของ Tubomix ก็เป็นวงล้อแบบนี้

ทำไมถึงต่างกัน? การผสมแสงคือการเพิ่มแสง บนจอ แดงกับเขียวได้เหลือง การผสมสีที่ใช้วาดคือการดึงแสงออก เม็ดสีแต่ละตัวดูดกลืนส่วนของมัน (ดูบทที่ 1) สีคู่ตรงข้ามสองสีหักล้างกันเมื่อผสม แสงสองแสงได้สีขาว สีสองสีได้สีเทาหรือสีน้ำตาล แต่อะไรหักล้างอะไรขึ้นกับว่าคุณผสมอะไร วงล้อแต่ละแบบจึงถูกต้องสำหรับการผสมแบบของมันเอง

โทนสี น้ำหนัก ความสด: ตำแหน่งของทุกสี

บนวงล้อสีของคนวาดภาพข้างบน สีสดอยู่ที่ขอบ สีหม่นเข้าไปทางกลาง และสีเทาอยู่ตรงกลาง ทีนี้ลองซ้อนวงล้อหลายวงเหมือนชั้นของบ้าน สีเข้มอยู่ข้างล่าง สีอ่อนอยู่ข้างบน แต่ละสีก็จะมีที่อยู่: ทิศบนวงล้อ (โทนสี) ชั้น (น้ำหนัก) และระยะห่างจากกลาง (ความสด) สีกรมท่ากับสีฟ้ามีทิศเดียวกัน แต่อยู่คนละชั้น นี่คือวิธีที่จิตรกรชาวอเมริกัน Albert Munsell จัดเรียงสีไว้ราวปี 1905 (ลิงก์อยู่ท้ายหน้า) เขาเรียกระยะห่างจากกลางว่าโครมา น้ำหนักของเขาเริ่มจาก 0 ถึง 10 ซึ่งไม่ตรงกับสเกล 1 ถึง 10 ของ Tubomix เสียทีเดียว

ความสด: สีสดหรือสีหม่น

ความสดบอกว่าสีสดหรือหม่น สองสีที่โทนสีเดียวกันและน้ำหนักเท่ากัน ก็ยังดูต่างกันได้ สีหนึ่งสดใส อีกสีหนึ่งสงบเงียบ

• สีมะเขือเทศ  เป็นสีแดงสด สีอิฐ  เป็นสีแดงหม่น
• สีมะนาว  เป็นสีเหลืองสด สีมัสตาร์ด  หรือสีเหลืองโอเคอร์ เป็นสีเหลืองหม่น
• สีฟ้า  เป็นสีสด สีฟ้าอมเทาหม่นๆ  ที่สว่างเท่ากัน เป็นสีหม่น

ในหลอดสี สีแดงแคดเมียมสด ส่วนสีน้ำตาลเบิร์นท์เซียนนาเป็นสีส้มแดงที่หม่น

จากสดถึงหม่น ที่น้ำหนักเดียวกัน

แต่ละสีถูกเติมสีเทาที่สว่างเท่ากับตัวเองมากขึ้นเรื่อยๆ ตัวเลขน้ำหนักไม่ขยับ มีแต่ความสดที่ลดลง

สีแดงแคดเมียม: จากสีมะเขือเทศถึงสีอิฐ

44444

สีฟ้า (สีน้ำเงินอัลตรามารีน + สีขาว): ไปสู่สีฟ้าอมเทาหม่นๆ

66666

แตะขั้นไหนก็ได้เพื่ออ่านสูตร

ในธรรมชาติ สีส่วนใหญ่ค่อนข้างหม่น ลองดู: แต้มสีแดงแคดเมียมล้วนลงในภาพทิวทัศน์ แล้วถอยออกมาสามเมตร มันจะโดดออกมาเหมือนน้ำหนักผิด

ถ้าอยากทำสีให้หม่นโดยไม่ให้เข้มขึ้น บทที่ 5 มีเครื่องมือสามอย่างและกับดักหนึ่งอย่าง

สีดำก็เปลี่ยนโทนสีด้วย

สีเหลืองโอเคอร์กับสีดำได้สีเขียวขี้ม้า → สีดำจึงไม่ได้แค่ทำให้เข้ม บทที่ 5 บอกว่ามันทำอะไรกับสี และควรใช้อะไรแทน

สีเหลืองโอเคอร์ + สีดำ

สีดำไม่ได้แค่ทำให้เข้มขึ้น กับสีเหลืองโอเคอร์จะได้สีเขียวขี้ม้า ใช้วาดทิวทัศน์ได้ดีมาก

สีเหลืองโอเคอร์สีดำแลมป์แบล็ก

สีเหลืองโอเคอร์ + สีดำแลมป์แบล็กนิดเดียว: สีมะกอก (น้ำหนัก 5).

ถ้าจะฝึก ลองใช้ “จานสีซอร์น”: สีขาว สีเหลืองโอเคอร์ สีแดงแคดเมียม และสีดำงาช้าง  จิตรกรชาวสวีเดน Anders Zorn วาดภาพเหมือนจำนวนมากด้วยสีเหล่านี้เท่านั้น แต่ไม่ใช่ทุกภาพ สีแดงของเขาคือเวอร์มิเลียน ปัจจุบันใช้สีแดงแคดเมียมแทน

ลองผสมสีผิวอ่อน: สีขาว 6 ส่วน โอเคอร์ 1 ส่วน และแดงนิดเดียว  ส้มเกินไป? เติมดำแค่เศษเสี้ยว ไม่ต้องมากกว่านั้น  สีผิวคือสีส้มที่หม่นมาก น้ำหนัก 7 หรือ 8

สิ่งที่ควรจำ

• สีหนึ่งสีอธิบายได้ด้วยสามคำ: น้ำหนักสี โทนสี และความสด
• ทำน้ำหนักให้ถูกก่อน โทนสีเพี้ยนนิดหน่อยมักไม่มีใครเห็น แต่น้ำหนักผิดเห็นทันที
• หรี่ตา: สีจะจางไป เหลือแต่น้ำหนัก
• แต่ละโทนสีมีน้ำหนักตามธรรมชาติ สีเหลืองที่สดที่สุดจะอ่อน สีม่วงที่สดที่สุดจะเข้ม
• บนวงล้อสีของคนวาดภาพ สีคู่ตรงข้ามอยู่ตรงข้ามกัน: เหลืองกับม่วง ส้มกับน้ำเงิน แดงกับเขียว วงล้อของแสงและของงานพิมพ์วางสีอื่นไว้ตรงข้าม
• ในธรรมชาติ สีส่วนใหญ่หม่น สีที่สดเกินไปจะโดดออกมา

อ่านเพิ่มเติม

• Tonal value: Bruce MacEvoy เขียนเรื่องน้ำหนักสี วิธีประเมิน และวิธีวาด (ภาษาอังกฤษ)
• Munsell color system: สีที่เรียงตามโทนสี น้ำหนัก และโครมา พร้อมสเกลน้ำหนักจาก 0 (ดำ) ถึง 10 (ขาว) บน Wikipedia (ภาษาอังกฤษ)
• ทฤษฎีสี: วงล้อสี แม่สี และสีคู่ตรงข้าม บน Wikipedia ภาษาไทย
• Additive color และ subtractive color: ทำไมแสงกับสีที่ใช้วาดผสมกันไม่เหมือนกัน บน Wikipedia (ภาษาอังกฤษ)
• Zorn Palette: James Gurney เขียนเรื่องจานสีซอร์น ทำอะไรได้บ้าง และทำไม Zorn ไม่ได้ใช้แค่นั้นเสมอ (ภาษาอังกฤษ)
• ตัวเลขของสี: Tubomix คำนวณน้ำหนักจาก 1 ถึง 10 อย่างไร