رنگدانه‌ها: کدها، قدرت، شفافیت

اسم روی تیوب از برندی به برند دیگر عوض می‌شود: «آبی فتالو»، «Winsor blue»، «monestial blue»… خود رنگدانه کدی دارد که هیچ‌وقت عوض نمی‌شود. یاد گرفتن خواندنش یعنی دانستن این‌که چه می‌خرید.

کد رنگدانه

پشت تیوب دنبال رشته‌ای از حرف و عدد بگردید، اغلب نزدیک ترکیبات: PB15:3، PY74، PW6. این اسم رنگدانه در Colour Index است، یک فهرست بین‌المللی از مواد رنگی.

• P یعنی رنگدانه (pigment).
• حرف بعدی خانواده را می‌گوید: Y زرد، O نارنجی، R قرمز، V بنفش، B آبی، G سبز، Br قهوه‌ای، Bk مشکی، W سفید.
• عدد اسم رنگدانه است. PB29 همیشه اولترامارین است، برند هرچه باشد. چیزی که بعد از دونقطه می‌آید یک گونه را نشان می‌دهد: PB15:3 آبی فتالوی مایل به سبز است، PB15:1 آبی فتالوی مایل به قرمز.

اولترامارین، PB29، مدت‌ها از لاجورد ساییده ساخته می‌شد و از طلا گران‌تر بود: اغلب آن را برای ردای مریم مقدس نگه می‌داشتند. از ۱۸۲۸ در کارخانه ساخته می‌شود (گیمه، در فرانسه). امروز تیوبی معمولی است: همان رنگدانه، با همان کد.

دو تیوب با کد یکسان اغلب خیلی شبیه هم‌اند، حتی با اسم‌های متفاوت. نه همیشه: یک کد می‌تواند چند سایه را بپوشاند (PBr7 هم سی‌ینای خام را شامل می‌شود و هم اومبر خام را)، و مقدار رنگدانه از برندی به برند دیگر فرق می‌کند. دو تیوب با اسم یکسان ولی کدهای متفاوت ممکن است هیچ ربطی به هم نداشته باشند. تیوبی که چند کد رویش نوشته شده یک ترکیب آماده است.

اسمی که بعدش «hue» یا «imitation» بیاید (مثلاً «cadmium red hue») یعنی جانشین، ساخته‌شده از رنگدانه‌های دیگر و اغلب ارزان‌تر: کد این را به شما می‌گوید. صفحهٔ تیوب‌تان را پیدا کنید رنگدانه را از روی کد یا اسمش پیدا می‌کند.

قدرت یک تیوب

بعضی رنگدانه‌ها ضعیف‌اند، بعضی خیلی قوی. به این قدرت رنگ‌دهی می‌گویند. آبی فتالو یکی از قوی‌ترین‌هاست: یک ذره‌اش یک تپهٔ بزرگ سفید را رنگ می‌کند . آبی اولترامارین خیلی کمتر قوی است؛ اخرای زرد و زرد لیمویی از آن هم ضعیف‌ترند (برای این دو، قدرت تخمین زده شده، اندازه‌گیری نشده).

دو آبی، با مقدارهای یکسان سفید

هر آبی خالص، بعد با ۱، ۳، ۱۰ و ۳۰ قسمت سفید. آبی فتالو جلوی سفید می‌ایستد؛ اولترامارین زود کم‌رنگ می‌شود.

آبی فتالو

25678

اولترامارین

26789

روی یک پله بزنید تا دو آبی را مقایسه کنید.

پس دستوری که می‌گوید «قسمت‌های مساوی» چندان معنایی ندارد، مگر این‌که بدانید تیوب‌ها چقدر قوی‌اند. Tubomix قدرت معمول هر رنگدانه را می‌داند، چون داده‌هایش هر رنگ را خالص و ترکیب‌شده با سفید توصیف می‌کنند. این ترکیب با سفید برای حدود بیست رنگدانه اندازه‌گیری شده؛ برای بقیه، هنوز تخمینی است. قدرت دقیق تیوب شما هم می‌تواند از برندی به برند دیگر فرق کند.

رنگ غلیظ و ته‌رنگ

رنگ یک تیوب در لایهٔ ضخیم رنگ غلیظ آن است (masstone). اگر نازک روی سفید پهن شود، یا با سفید ترکیب شود، می‌تواند خیلی متفاوت به نظر برسد: این ته‌رنگ آن است (undertone). بعضی رنگدانه‌ها خیلی تغییر می‌کنند: سرخابی از تیوب به رنگ زرشکیِ خیلی تیره بیرون می‌آید و به صورتیِ روشن تبدیل می‌شود ؛ سی‌ینای سوخته از قهوه‌ایِ مایل به قرمزِ تیره به صورتی‌گلبهی می‌رسد .

رنگ غلیظ و ته‌رنگ

رنگ یک تیوب در لایهٔ ضخیم، بعد پخش‌شده با سفید (۱ قسمت به ۱۰ قسمت سفید).

رنگ غلیظ

مستقیم از تیوب: یک قهوه‌ایِ قرمزِ تیره و یک زرشکیِ نزدیک به مشکی. این رنگ غلیظ (masstone) است.

ته‌رنگ

با سفید، سی‌ینای سوخته سالمونی می‌شود و سرخابی یک صورتی روشن. این ته‌رنگ (undertone) است: آن‌چه رنگدانه در ترکیب می‌دهد.

در ترکیب‌ها، به‌خصوص با سفید، ته‌رنگ است که به حساب می‌آید. اگر رنگی را از روی رنگ غلیظش قضاوت کنید، اغلب غافلگیر می‌شوید. اول یک لکهٔ کوچک با سفید بزنید.

مات یا شفاف

بعضی رنگدانه‌ها زیرشان را می‌پوشانند: به آن‌ها مات (پوشاننده) می‌گویند. سفید تیتانیوم، کادمیوم‌ها و اخراها از این دسته‌اند. بعضی دیگر نور را رد می‌کنند: شفاف‌اند، مثل آبی فتالو و سرخابی؛ زرد هانزا و سی‌ینای سوخته جایی در میانه‌اند. خیلی از سازنده‌ها این را روی تیوب علامت می‌زنند، با یک حرف یا یک مربع کوچک: پر برای مات، خالی برای شفاف. هر برند راهنمای خودش را دارد: کارت رنگش را نگاه کنید.

قدرت و شفافیت دو چیز جدا هستند: آبی فتالو هم خیلی قوی است و هم شفاف، آبی سرولین خیلی ضعیف‌تر است، و مات.

رنگدانهٔ شفاف برای لعاب‌ها ایده‌آل است، همان لایه‌های نازکی که زیرشان را رنگ می‌دهند. رنگدانهٔ مات برای اصلاح کردن و برای نقاشی روشن روی تیره به کار می‌آید. در اکریلیک و رنگ روغن، Tubomix ترکیب‌ها را مثل یک لایهٔ مات حساب می‌کند، مثل روی پالت؛ لعاب‌ها را شبیه‌سازی نمی‌کند.

ثبات در برابر نور

بعضی رنگدانه‌ها در نور روز طی چند سال کم‌رنگ می‌شوند. تیوب این را می‌گوید، با ستاره یا علامت «+» (هرچه بیشتر، رنگدانه ماندگارتر)، یا با یک عدد رومی روی مقیاس آمریکایی ASTM: I از همه ماندگارتر است، بعد II، بعد III. بیشتر رنگدانه‌های رایج خیلی خوب دوام می‌آورند: فتالوها، کیناکریدون‌ها، کادمیوم‌ها، اولترامارین و رنگ‌های خاکی. به رنگ‌های فلورسنت و چند قرمز و صورتیِ قدیمی، مثل آلیزارین، اعتماد نکنید. Tubomix ثبات در برابر نور را حساب نمی‌کند: روی تیوب را بخوانید.

به خاطر بسپارید

• اسم تیوب از برندی به برند دیگر عوض می‌شود؛ کد رنگدانه می‌گوید چه چیزی در تیوب است.
• بعضی رنگدانه‌ها خیلی قوی‌تر از بقیه‌اند: تیوب‌های قوی ذره‌ذره اضافه می‌شوند، هیچ‌وقت به قسمت مساوی.
• تیوب را از روی ته‌رنگش قضاوت کنید، یعنی رنگش با سفید: اول یک لکهٔ کوچک از آن بزنید.
• قدرت و شفافیت دو چیز جدا هستند: آبی فتالو هم خیلی قوی است و هم شفاف.
• اسمی که بعدش «hue» بیاید یعنی جانشین: کد را بخوانید.
• برای این‌که بدانید رنگی در برابر نور دوام می‌آورد یا نه، روی تیوب را بخوانید: Tubomix آن را حساب نمی‌کند.

برای مطالعهٔ بیشتر

• Colour Index International: کدهای رنگدانه چطور خوانده می‌شوند، در ویکی‌پدیا (به انگلیسی).
• Colour Index: سایت خود فهرست (به انگلیسی).
• The Color of Art Pigment Database: همهٔ کدهای رنگدانه، اسم شیمیایی‌شان و رنگ‌هایی که آن‌ها را به کار می‌برند (به انگلیسی).
• The material attributes of paints: بروس مک‌ایووی دربارهٔ قدرت رنگ‌دهی، شفافیت، رنگ غلیظ و ته‌رنگ (به انگلیسی).
• Terms explained: معنی علامت‌هایی که یک سازنده روی تیوب‌هایش می‌گذارد (شفافیت، ثبات در برابر نور، سری) (به انگلیسی).
• تیوب‌تان را پیدا کنید: رنگدانهٔ یک تیوب را از روی کد یا اسمش پیدا کنید.